Heeft voedsel zijn aantrekkingskracht verloren bij anorexia nervosa?

Achtergrond

Eetstoornissen behoren tot de ernstigste psychiatrische stoornissen. In samenwerking met de faculteit Psychologie van de RUG doet Accare Centrum voor Eetstoornissen wetenschappelijk onderzoek om beter te begrijpen hoe eetstoornissen ontstaan en waarom er na behandeling vaak terugval plaatsvindt. Veel mensen doen aan de lijn, maar een dieet volhouden is voor de meeste mensen niet gemakkelijk. Behalve voor mensen met anorexia nervosa: zij zijn juist extreem goed in lijnen, zelfs als ze al ernstig ondergewicht hebben. In dit promotie-onderzoek werd gekeken naar verschillen in de aantrekkingskracht van voedsel.

Het onderzoek

Dit onderzoek bekijkt of automatische processen, dat wil zeggen processen waar je geen invloed op hebt, anders verlopen bij jongeren met eetstoornissen dan bij leeftijdsgenoten zonder eetproblemen. Richten jongeren met eetstoornissen hun aandacht bijvoorbeeld onbewust anders dan jongeren zonder eetstoornis? Spelen automatische processen een rol bij het aansturen van vestoord eetgedrag?

In het onderzoek vulden jongeren vragenlijsten in en voerden ze computertaken uit waarbij ze moeten reageren op plaatjes van voedsel. Ze deden dit opnieuw na een jaar en na drie jaar. Daarnaast werden mensen onderzocht die aan de lijn doen maar hier niet succesvol in zijn en een controlegroep die niet aan de lijn doet.

Resultaten

Voedsel trekt sterk de aandacht
Het experiment richtte zich onder meer op aandacht. Neimeijer wilde weten of mensen met anorexia misschien heel goed hun aandacht kunnen wegrichten van voedsel. Wanneer hun aandacht minder wordt gevangen door lekker voedsel, komen ze immers ook minder in de verleiding om te gaan eten. Deze aanname bleek niet te kloppen. Zowel de mensen met anorexia als de onsuccesvolle lijners bleken juist meer aandacht voor voedsel te hebben dan mensen die niet met de lijn bezig zijn. Neimeijer: “Blijkbaar is voedsel in beide groepen zo belangrijk dat het sterk de aandacht trekt. Dit houdt mogelijk verstoord eetgedrag - van zowel te veel als te weinig eten - in stand.”

Automatische reactie
Vervolgens keek Neimeijer tijdens het experiment naar de automatische reactie op de voedselplaatjes, als het eenmaal onder de aandacht is. Hebben mensen met anorexia dezelfde neiging als mensen zonder eetstoornis om automatisch op voedsel af te gaan? Daarbij vond zij wèl verschillen tussen succesvolle en onsuccesvolle lijners. Anorexiapatiënten bleken nauwelijks de automatische neiging te hebben om op de voedselplaatjes af te gaan. Neimeijer: “Het zou goed kunnen dat ze daardoor gemakkelijker hun lijngedrag volhouden.” Onsuccesvolle lijners hadden juist wel een sterkere automatische neiging om op voedsel af te gaan. “Dit zou wellicht kunnen verklaren waarom ze elke keer verleid worden om meer te eten dan ze van plan zijn”, aldus Neimeijer.

Blij of somber
Opmerkelijk was ook dat de automatische neiging om op voedsel af te gaan bij de onsuccesvolle lijners met name groot was wanneer ze zich blij voelden. Dat gold alleen bij deze groep en niet bij de niet-lijners. Bij de niet-lijners is zelfs het omgekeerde het geval: zij gingen juist meer op de voedselplaatjes af als ze zich somber voelden.

De onderzoekers

Dr. Renate Neimeijer, onderzoeker en GZ-psycholoog in opleiding tot specialist
Prof. Dr. Peter de Jong, hoogleraar experimentele psychopathologie (Rijksuniversiteit Groningen)

Meer informatie

Het proefschrift en een nederlanse samenvatting hiervan vindt u hier.